Ауиауи Нн На на Ан ан Ну ну Ун ун Ни ни Ин ин на ну Лл ла ли лу На


с. 1
Е.ГЬ, Ханмагомедов

АЗБУКА
Сабпи классдиз учебник
Дагучпедгиз Махачкала 1995

А У И

а у и


Нн
На на Ан ан

Ну ну Ун ун

Ни ни Ин ин

на ну

Лл
ла ли лу

На

Ну

Ни

Ла

Лу

Ли

ун

ин

ал

ул

ил

ил

ал

27

ил

На

Ну

Ни

Ла

Лу

Ли

ун

ин

ал

ул

ил

ил

ал


Мм

Ma!
My. Ми-ми. Ми-на.

А-на, ма ни-ни!
Ми-на,


aн на

ул ну

ил ни
на-на ма-ни

на-ан и-ми

ни-ни ил-ми

А-на-на Ми-на.

А-на на-ан а?

Ми-на на-ан а?

Ни-ни на-ан ал?
ма

му

ма

ма

му

ми

ма

му

ма

ма

му

му

а у и
ул | Су-на | ни-ни | нис

сул | Му-са |си-ни | мас

Сул-на сил
Му-са, ма нис!

Су-наг ма мае!

Мина, ма сини!


И-са |сан |ам-си | ли-сун

Ас-лан |сам |ин-сан |си-рин

Ли-сун
Ас-лан
Амси лисун.
Мани лисун.

Рр
нир | ни-рар | Рус-лан

Hyp | ну-рар | Расул
сам | са-мар | мал
мае | ма-сар | ма-лар

Ни-ри

ур-нар са-мар

му-ри | ма-лар | ми-лин | Мис-ри

На-сир |му-рар | ми-рас | Мур-сал

Ма-лар
Малар наан а?

Зз
a | у | и
н | л

м | с

р | 3
Ма-зан зур-на Маз-нан у-зуз

За-лим Наз-лу Маз-наз а-зуз

Маз-наз зур-на а.

У-зуз ли-зи лу-фар а-зуз.


за|за|р |за-за|р |Ри-за|Ра-ма-зан

зу|зу|р |за-pa|р |Ар-зи|Ра-маз-наз

Вв

у-зу | у-ву | На-зир |ва-зар

ву-за|ву-ва | Ва-зир |I за-вар

My На-зир ву.

У-зу Ва-зир ву-за.

На-зир, ма-вуз зур-на.


На-зир ва За-мир
My На-зир ву.

My За-мир ву.

На-зи-риз ... а.

За-мир, у-вуз ... ануз!

Ав, а-зуз.



ху |хах |ха-ла |ур-хур

ху-ра |ха-хар |ха-лу |ур-ху-ра
н |л

м |с

Р |3

В |х
Ну-ри ... ху-ра. За-ли ... ур-ху-ра.

xa xa|л| xa|р | ли-ху-ра

xy xy|л| xa|pap |ур-зу-ра

Ха-рар

My Му-са ха-лу ву. My Ар-зи ха-ла

ву. Му-ра-ри ха-рар ур-зу-ра. Ха-ли-ли

ми-на ли-зи ха-рар ху-ра.
Халили харар хура.

Ъъ
ни — ниъ| ма -— маъ

ли — лиъ| ва — ваъ
си-виъ 1 сивиъ

за-вуъ I завуъ

Си-виъ

Ма-лар за-ан си-виъ а. Ма-ла-риз

Ма-зан ли-ву-ра. Маз-ну сив-ан ху-лаз нисар хуру.

ху-лар| хи-ли | ни-ри

ху-лаъ| хи-лиъ| ни-риъ

Ни-риъ ... а.

Ху-лаъ ... а.

За-вуъ ... а.

Ха-ли-лин хи-лиъ ... а.


Шш
А | у | и
Н | л

М | с

Р | з

В | х

Ъ | ш
ши-риъ | Ши-рин | шир I шар

ши-рин | Шам-си I шур | шарш

Шириъ
Шамси шириъ а. Шириъ 3 риш лихура.

Шириъ ширин ...ум ... ар шулу.

Ширин шириъ лихура.


ша-рар |ша-мар |миш-миш

шу-рар |Ша-мил |шар-шар

ша |р шу|р ши|р

ша |рар шу|рар ши|рар
Шамилиз 2 шар а.

Шураз 3 шар а.
мишмишар шаршар шамар

Ай-на |У-шу-pa |ха-ла-йи

лай-лай |и-шу-ра |йи-ву-ра

Лайлай

Айна ишура. Халайи шураз лайлай

йивура:

-— Ах, йиз риш, лайлай,
Мишан, ах, лайлай!


ииз |а-ииз |ву-за |а-хай

йис |ву-йиз |вуй-за |ли-хай

Халуйи ... хура.
Халайи ...урхура.
Римийи ...иивура.
Сунайин 5 йис Шула.
Йиз 6 йис вуйиз.


Фф
А | У I и

Н | л

М | с

Р | з

В | х

Ъ | ш

Й | в

фу-риъ |Ша-раф |Аф-наъ

фур |хи-фар |Аф-наз и
Афнаъ
Фуриъ шишлар а. Шишлариъ хифар а.

Шарафли хифар Афназ хура.

фи-лар ар-фар ар-фа-ни фил

фи-ла аф-рар ар-фан-йир фуй

Фарман, му фу ву?

Му фил ву.

Му маймун вуйин?

Ав, му маймун ву.

Му фу мал ву?

Му фуй ву.
Бб
Баху баб

My Баху баб ву. Баху бабу бархал

убхура.

Баху бабаз шубур риш а.

Шубарра лихури шулу.
Баху |ба-бу | бар-хал |уб-ху-ра.

А-вай |ба-ли |ба-ла-бан

А-ба |ба-лиз |ба-лаб-нар

Авай
Авай Аба халуйин бай ву. Бализ ба лабан а. Авайи балабан йивура.

Басири Ойивура. БабайиСЦйивура.

Гг
аI У I и

н |л

м |с

р |3

в |х

ъ |ш

и |ф

б |г
га-лиъ|га-муш | ги-заф

га-га |га-бан | ур-гу-ра

Габан
Бигай габан ву. Бигай гамшариз лигура.

Гамшар галиъ а. Галиъ гизаф

мани шулу.
Галиъ фила гизаф мани шулу?


и-ган |гар-гар |гар-гун |ур-губ

иг-ниъ |гарг-рар |га-лар |ур-гу-ра

Игниъ
Шубар игниъ а. Мурари игнар ургура.

Гагайи игниз гаргун хура. Гаргун

шур айиб ву.


Да-даш | да-да |дай | гар-дан-диъ

а-даш | а-дар |дар | га-ла-ри-ан
Дадашдин дай
Дадашдиз дай а. Дай лизиб ву. Дидин

гардандиъ гаргар а. Адашди дайраз

галариан мух хури шулу.

Ээ
э-уб |Э-мир |эб-губ |эр-ги-ган
эъ-ру |Эф-риз |эр-губ |ма-шин-диъ

Эмна Эфриз
Эмир Эфриздин эм ву. Дурар шириъ

лихури шулу. Эргиган, дурар

машиндиъ эъру. Эмди Эфриз дидиъди

хулаз хуру.

Эрзийис ... бирхура. Эмири ...дивра.

Дадашди ... йивура. Бабайи ...зигура.

ху-мур-заг |ба-за-риъ |йи-ми-шар

ху-мурз-гар |ба-за-ри-ан |Хи-ва-рин

Базариъ
My Хиварин базар ву. Базариъ гизаф

йимишар а. Эрзийи базариан арфанйир

хура. Давудрин хилиъ зурба

хумурзаг а.

Гъгъ

Гъул |дагъ |дагъ-лар

Ха-лагъ |багъ |багъ-лар

Дагълариъ

Халгъарин гъул дагълариъ а.

Дагълариъ гъабгъу шид айи булагъар шулу.

Дагълариъ гизаф сиринди шулу.

Дагълариъ фила сиринди шулу?


Ба-гъир |гъу-лаъ |гъи-рагъ-диъ

Гъа-дир |гъар-даш |ду-лан-миш

Гъулаъ
Багъирна Гъадир гъардшар ву. Дурар

гъулаъ дуланмиш шула. Гъулан

гъирагъдиъ дурариз багъ а. Багъирна

Гъадир багъдиз гъушну. Дурари

хулаз йимишар гъахну.


Гьгь
Гьа-рун |у-лигь |гьа-рар
Ма-гьи |ул-гьан |гьа-ра-ри-ин
Гьарунна Магьи
Фурдгъарин гъулан улигь багъ гьа.

Багъдин улгьан нир ахмиш шула.

Багъдиъ мишмишин гьарар а. Гьарариин

булди йимишар ал.


да-гар |гьа-ригь-на |гъур-дин

даг-ригь |Гьа-рун-ра |гим-диз

Дагар
Магьа дагар. Дагригь гъурдин гьар

гьа. Гьаригьна Эмирна Гьарун дуфна.

Эмири — саб, Эминди шубуб балугъ

гъидисну.

Хьхь
н|л

м|с

р|3

в|X

ъ|ш

И|ф

б|г

Д |гъ

гь| хь
хьад |мархь |мар-хьар |а-ра-бир

хьар |архь |гьав-йир |за-ва-ри-ин
Хьадну
Хьадну ихь дагълариъ сиринди шулу.

Ухьухь ригъ али йигъанра гизаф

мани шулдар. Гъи гьавйир амси духьна.

Завариин дифар ал. Арабир

мархьра убгъура.

ни-рихь |духь-на |убгъ-ру-ган |мудур

ба-гахь |хьа-раъ |абхь-ри |мудрар

Мудур
Мурадлиз саб лизи мудур а. Мудрин

хьуб ваз духьна. Мурадли думу

нирихъна хури шулу. Нирин багахь

гъарз хьа. Гъарзуъ зурба хьар а.

Мархь убгъруган, мудур хьараъ абхьри

шулу.

Хъхъ
хъа-син |ай-ван-дихъ.

лис-хъан |дахъ-на-йи

ни -рихъ |хъухъ-ру-мар

Риза аба

Ригъ али йигъ вуйи. Риза аба айвандихъ

дахънайи. Лисхъан завариина

дифар гъафи. Хъасин хъухърумар

гъаши.

Мархь убгъруси ву, йиз бай.



Душну нирихъ хъайи ихь гъазар хулаз

хъаъ.
Аьаь

ахъ-ли | а-зуз |Аьй-на | аь-ра-ба

аьхъ-лу | аь-зиз |аьй-нар | бир-хар-за
Аьйнар
Аьйна Аьбдулин баб ву. Сабан Аьбдул

шагьриз гъушну. Дугъу дилин

Аьйна бабаз аьйнар гъахну.

Аферин увуз, йиз аьзиз бай.



Увуз хъабхьуз мани ургам бирхарза.

ул |уьрд-гар |Уь-ру |уь-лин

уьл |уьр-дег |уь-ру-шин |уьлк-йир
Уьрдгар
Аьлдиз уьрдгар а. Уьрдгарин гарднар

уьру ранг алисдар ву. Йигъну

уьрдгар дагриин шулу. Лисхъан Аьлди

уьрдгар хулаз хъаъру. Дурариз

Аьлди удар хуру. Уьрдгарин улигь

шид айи гъаб дивру.

Ее
эъ |Э-сед |де-ве |де-дем

шейъ |Се-мед |дев-йир |а-ран
Деве
Эсед эмдихъди сабан гализ гъушну •

Галиъ дурариз саб дедем алабхъу.

Эседри эмдигьан гьерху:

My фу шейъ ву?

My деве ву.

Девйир ихь гъулаъ гьаз адар?

Деве арандин мал ву.
эр-губ |йи-вуб |ер-ги-наг |ергинаг

ер-губ |еб-хьуб |гьиринган |гьи -рин-ган
Ергинаг
Гьиринган Мердан урнаригь деънайи.

Урнарйн улигь хирхлар дахьнайи.

Дилин саб сес ебхьураии. Хирхларигъ

фу-вуш ебгури дубсрайи. Лигуруш

му ебгурайиб ергинаг вуди



шулу.


Кк

н |л

м |с

р |3

в |X

ъ |ш

и |ф

б |г

д |гъ

гь |хь

хъ |к
Ка-мил | лак-рак | ке-ле-мар

Лакар
Камилна Мина багъдиъ лихура. Камили

лакариъ шаршар кивра. Минайи

саб лакрак келемар кивну. Хъасин

дурари лакарихъ шидра хъубзну.
келеф |келем |кулих


к — кк

кум |кку-ни |уб-куб |иикк

ккум |кку-ниб |уб-ккуб |никк
Гъаз
Камилиз саб гъаз айи. Думу ликуб

вуйи. Лик сагъ дархьиш, думу убккуз

ккайи. Бализ гъаз гизаф ккундийи.

Дугъу дидиз удар ккабхьри

шуйи. Хьадаз гъазран лик сагъ гъабши.

Кум |Ккум |Ккуккум


KIкI

ул |к1а-ру |у-к1ар

к!ул |к!а-ри |у-к1у

Klapy к1ари
Лейлийиз айи

саб к1ару к1ари.

Шуру му к1ардиз

шуйи ук1 хури.

Бисуйи хабахъ

дугъу к1ардин к!ул

Ккабхьуйи к1ардиз

Лейлийи ук! бул.


уьл |кю-кю |Гю-зел

кюл |кюк-йир |гъи-зил-гк
Кюкйир
Хьадукра адашди кюкиирин кюлер

г'ъахи. Гюзели дурар айвандин

улигь киву. Гьамус икриъ кюкиирин

ниъ абхъна.

Нюдюри Гюзелигьан гьерху.

My уьру кюкдиз фу к1уру, Гюзел?

Дидиз гъизилгюл — гъизилин

кюкю к1уру.

гъкэр |гъю-ра |аь-гъю |гъю-ра-йир

гъюб |гъю-ру |аь-хю |а-лаб-хъу-ру

Гъюрна гарали гъюб
Сабан хьадну гарали гъюбраз

гъюр алабхъуру. Диди гъюргьан

гьерхру:

-Уву

наънан гъюрава, гъюр?

Гъюру к1уру:

Аьхю дагригь хамсин ширариин



булди хамсар ал. Гьадлин йиз

бализ хамсар хьади гъюрайиб вуза.

Ур-гъаъ юл-даш ю-руш

юр-гъа юлд-шар юх-сул

уьб-хюр уьб-гъюр
Юлдшар

Юсуфна Юнус юлдшар вуйи.

Юсуфдиз саб дай айи. Хьадукрахъна

думу юхсул дубхьнайи. Юлдшари

думу ук1 хури, мух ккабхьри уьбхюри

гъаши. Шубуд йислан дидкан

зарб кайи юргъа гъабши.


Пп
а |у |и |э

аь |уь|е |ю
м |с

Р |3

в |х

ъ |ш

И |ф

б |г

Д |гъ

Гь |хь

хъ |к

к1 |п

Пей шюхъ
Пириииз саб к1ару пеъ айи. Пеълихъ

ургуб шюхъ хъайи. Саб уьру

шюхъ пеиб вуйи. Мархьликк ккабхъну,

дидин папал кебхнайи. Пашайи

шюхъраз шар ккипу ва Пириииз гъапи:

Пашман махьан, Пири. Шюхъран



папал сагъ хьибди?

П - пп
Ппази
Паша абайиз Алпан к1уру ппази

айи. Дугъудуму саспиган Пириз улупури

шуйи. Ппаздин хъюжънин ппулик

саб уьру леке кайи. Пири ппаздиз

сабан саб аьхю ппазиппенди ккипнийи.

Амма ппаздиз думу хуш гъабхьдар.

пирпиир ппази ппазиппенди

п1ив |а-п1ин |ма-п!ан

п[и-вар |ка-дап1 |ма-п!а-най
Шивар
Сабан Экпру аьхю абайиз к!уру:

Узуз саб п!ив кадап1а, аба!



Аба рази шулу. Пашайизра п1ивар

ккун шлу. Дугъаз абайи гъапи:

Фикир магМан. Закур увузра



п1ивар ап1арза.
Темпел юлдшар
Уву гьап1рава?

Фук1а.



-Дугъу гьагНра?

-Узуз кюмек anlypa.
Яя
аь-хю |гья-зур |мяр-хяр |Гья-шим

ля-хин |гъя-рихъ |Мягь-муд |Гья-сан

Гъярихъ
Дарсар гьязур гъагМхъан, Гьяшим

гъярихъна гъушу. Дина Гьясан, хъасин

Мягьмудра гъафи. Дураригь мярхярра

гьайи. Юлдшар хябяхъдиз гъярихъ гъузу.

Юлдшари гъярихъ гьап1ри гъахьну?


бай — баяр |Я-ракк |мя-хъюн
дай — даяр |ягъ-ли |гьяй-ван

Даярна баяр
Ярккарин гъулан багагь гьяйвнарин

ферма гьа. Дина гьар йигъан

баяр гъюри шулу. Дурари даяр ни—

рихъна гъахуру. Нирихъ саб ягъли

мяхъюн гьар хъа. Мани гъабшиган,

баяри даяр гьадму гьариккна хъаъру.

Тт
туп |га-ту |там-ши |Та-либ
танх |гат-ди |тамш-йир |Та-мум

н |л

м |с

р |з

в |х

ъ |ш

И |Ф

Б |г

Д |гъ

Гь |хь

Хъ |к

К1 |п

П1 |т

Гату
Талибриз саб туп айи. Талиб адруган,

гатди дидихъди тамшйир anlyри

шуйи. Сабан Талибриз туп гьяятдиз

гъабхуз ккун шулу. Амма дугъаз

туп хябяхъдиз бихъурдар. Лигуруш — думу гатди танхлин к1анакк ккипнайи.

т — тт
ба-ттил | датт-ли | ус-та |Мух-тар

Дустар
Мухтраз гатуна датт ади шулу. Мурар

дустар вуди шулу. Гату ^* дисуз

уста вуйи.
Даттли, вахт гъабшиган, бардилан

уьъйир ап1уйи.

Думу фу ву?
Уьуь ап1ури саб гъат,

Сикин шулдар думу зат .

Думу фу ву? My ву ... .


Т1т1
т1у-мут1 |у-т1уб |кка-да-т1уб

т!ум-т1ар |и-тIуб |гьа-да-тIуб

Т1умт1ин шир
Тинт1арин нириъ т1умт!ин шир а.

Шириъ т1умт1ар ккадат1уз хъюгъна.

Дина Лайибна "Пагьирра дуфна. Баяри

т1умт1ар ут1рудариз кюмек anlyра.

Дустари т1умт1арра ит1ури шулу.

Т1умт1ар фила ккадат!ури шулу?

а-т!ин |ду-рар-т1ан |хтул

ат!-нар |Т1а-гьи-рат |хту-лар

Тамум баб
Тамум бабаз шубур хтул а. Дурар Мут1алиб, Султан ва "Пагьират ву. Мут1алибна Султан яшназ лигну таяр ву. "Пагьират дурарт1ан аьхюр ву. Тамум бабу дурариз хьайин ат1нар урхури шулу.

Увуз хьайин ат1нар шли урхурувуз?


Кькь

кьун |кьа-би |кьа-раъ

кьир |кьа-биб |му-кьаъ

Кьаби кьун
Кьадириз саб кьун айи. Кьун кьабиб

вуйи. Кьадири кьун нирин кьириз

хъагНуйи. Кьуну кьириъ ук1 игНуйи,

Кьириъ хъана кЫрхъар, мудрар ади

шуйи. Кьараъ гамшар дахьну шуйи.
Ухди-ухди к!уруб
К1ирхъин к1улик кьил кабхь.

кьу-сум |кьу-лар |мукь-ар

Кьа-сум |гъад-гъар |кьум-ар

Устйир
Кьасумна Зулкьайда дустар вуйи.

Дурарик уставаларра кайи. Сабан

Кьасумри кьулар гъахи. Зулкьайдайи

дурхинна гъадгъар гъахи. Дурари кьу

ларикан кьутисиб мукь гъагМу.

Дустари мукь фтиз гъап1уб ву?
Дургъунагъ
Рубар ка дидик гизафг

Кьюлариз ап!дар инсаф.


Къкъ

къакъ-ра |гъур-къу |тюхъ-лар |якъ

къай-да |гъуб-къу |къяр-къяр |рюкъ

Къакъра
Асли бабаз къаб пеъ айи. Саб уьру

даттра айи. Гъарди дурар- къайда

хъади уьрхюри шуйи. Мух ва гъубкъу

уьлин урклар ккахьри шуйи. Шид

ккубзуйи. Пеэри къакъра йивуйи. Дурари

Асли бабаз муртйир хуйи.
Думу фу ву?
Саб к1ифаъ кьюб шид


Зарафатнан мяъли
Акъра-къакъра

къар Къази!

Тембеку сакъал Къази!

Klapy якъран

к1ул Къази!

Ургуб хюндин

фун Къази!

Ебгру хъютлин

хъюхъ Къази.

Улар —

кьюб аьмлюхъ Къази!

якъ къяркъяр хъют


у-жуб |жи-хир |раж-ну

жу-ккум |жих-рин |Жа-вад
н |л

м |с

р |3

в |X

ъ |ш

и |ф

6 |г

д |гъ

гь |хь

хъ |к

Kl |п

п! |т

Tl |кь

къ |ж
Жуккум
Ужуб хьадан йигъ вуйи. Баяр-шубар

жихрин гьариккна дуфнайи. Мина

жаргъури Жейранра гъафи. Дугъагь

Пурин гьайи. Баяри гьарикк

жуккум ккипу. Сифте жуккмиъ Жейран, хъа ражну Жамал эу. Хъасин дурари Жариятра иту.


жерд |жи-лар |иж-ми |варж

жер-дюкь |жи-лир |мир-жиб |вар-жар
Жердюкь
Нуриз ужуб жердюкь айи. Жердюкь

к!ару т1юхъяр кайиб вуйи. Бали

думу сабан хяраз хъап1ну. Сабпну

ижми мик! хъиву, сел убгъуз хъюбгъю.

Нури жилириси, хат!а дарагНди,

жердюкь хулаз хъап1у.


Дургъунагъар
Лиг, кьюб дагъдин арайиъ

гъяд иливна гьавайиъ.

Гъяд дар му аьдатнанубву

гьар жюре рангнануб
Адугъай — дугъай,

дубгъуз даршлуб:

Klapy синдиъ

лизи удрар.


чу-бан |чар-ва |ча-papчагъ

чу-ру |чарв-йир |чан-та |ча-мах
Балач халу
Балач халу адлу чубан ву. Кьюрдну

думу галариъ шулу. Хьадну чарвйи

рихъди сивариз кюч шулу.

Жигьил чубнари чарвйир чарариъ

архьуз гъитурдар.

Ярхи хьадди чарвйир чуру яйлагъа

риъ шулу. Дурар сивариъ ужудар

ук!ариин чагъ шулу.


ч —чч

чил — ччил |чи — и-ччи

чиб — ччим |ур-чуб — ур-ччуб
Ччилар
Ич гъулан багагь ферма гьа.

Сач узуна йиз чи дина гъушча.

Фермайиъ баб-марччар айи.

Марччарихъ ччилар хъайи.

Чуччу марччлихънигьан гьерху:

Марччари ухьуз фу тувру?



Марччари ухьуз иччи хьа тувру.

Марччари ухьуз сарун фу тувру?
Ч1ч1
ч!агъ |и-ч!и |чIа-тар

ч1игъ |му-ч1у |ч!у-рар

ч1и-ви |ч1амччар

лич! |ч1агъар

Ч1агъар гъафну
Хьадукар улубкьу. Ч1атар чуру гъашну.

Ч1урариъ ч!амччар, ч1ягъч1ягъяр

ч1иви гъаши. Магьа ч1агъарра

хъуркьу. Дурармуч1у хьайиз ч1игъар

ап!ури, ич!и мукьар агури гъаши.


Гафар чпин шиклариккна гъайихай:
хъют

ПСИНЧ1

ч1агъ

луф

къяркъяр

ппази

люкь

жюнерг

Цц
йи-цар |ца-лар |ил-ди-цуб

гьам-ци цир-кил |гъи-ли-цуб
Ругъац
Арчил убхуз т1улар лазим гъаши.

Адашди мярхярикк йицар ккит1у,

Цалихъ дабхънайи Ругъацли к1ул за

гьап1у. Мярхяриъ эъча. Адашди

йицар хъау. Ч1урариз лигури деънайза.

Яркур багагь шулайи. Сабпну илдицну

лигуруш — Ругъацра учухъди

гъюрайшт1ан.


ц— цц

марц |гъеб-ццу |и-цциб |рацц

марцц |аб-ццу |хлин-ццар |дарцц
Хураг
Дадайи дюгю марцц гъап1у. Тахча

абццу. Дилин гъебццу йиккна дарцц

адагъу. Пичриин йигьаг иливу. Узура

дугъаз кюмек ап1ури гъашиза.
Дургъунагъ
Хлинццар кади т1ибхуз даршлуб,

гъураматдиин либцуз даршлуб.

Сулаз ккунду

гъюрабацай.
Гатдиз ккунду

кьюлабацай.
Гашун гатди

«мяв» anlypy.
Сулу ч!урдиъ

«вяв» anlypy.
Гъюра дурар

уву агуз.
Мишан, жан бай,

вахт ву ахуз!

Ц1ц1
кур-ц1ил |би-ц1иб

цla-раб |ц!у-зар
Курцил
Асландиз ц1ару курц1ил айи. Курц1лиз

Ц1араб к1уйи. Аслангъярин

Ц1игьру мудур гъап!у. Думу лап биц1иб

вуйи. Мудриз курц1ил ц1игьси

гьибгъуйи. Думу , мэ...э... ап1ури,

курц!лихъ хъебгуйи.
Думу фу ву?
Гъафиган чагьна лигуз,

алабхьур, ап1ури ц1уз.

Жандак ву дидин бицЫб,

хъа чазра к1уру...


ш — шв

шур—швур |риб-шуб |ии-швар

шеиъ-швеъ |риб-швуб |ду-швар
Швеъ
Кьюрд улубкьу. Вари йишвариъ

йиф дабхъу. Швеъ чан мугъарайиъ

нивк1уз гъубшу. Швеъ йигъ-йишвди

душваъ дабхъну гъабши.

Хьадукар гъафи. Швеъ мугъарайиъ

рибшвуз хъюбгъю. Думу уягъ

гъабши.

ушвхъяр


ж—жв
ду-гъу-жвуб

жан — ул-жван

жвугъ-ри-йир

ли-жар — Ли-жваз
Жвугърийир
Лижваз гъягъюрайча. Нирихъ улжван

гъибихъчуз. Дерейин саб жвуран

багълар вуйи. Саб багъдиъ дугъужвну

тамаши гъагНча. Душваъ,

жвугърииин гьарар айи. Жвугърийир

дуржну уьру духьнайи.
Ухди-ухди к1уруб
"Пюргъярин гъюлягъ рижв ujapy

лич1.

хя-ли-жви |жвур-дар |жвил-ли

хя-лижв-ди |жву-ран |жвур-ба
Хялижвди гъягъюб
Жвуллиз халуйигьна хялижвди

гъушча. Душваъ гьар жвуран ягъал

сивар вуйи. Халуйин бай Жяфрахъди

хярариз гъушча. Кюкйирин к!унц1ар гъап1ча. Нимкъар вагъит1ча. Саб жвурбакьанхамсар уч гъагМча.

бук1ар жвилли
Дургъунагъ

Чуру майдандиин уьру гьйбар.


ч— чв
ич — ичв |чул — чвул |чур-хуб

чи — чве|у-чу — у-чву |чвуэ-хуб
Чвул
Чвул улубкьурайи. Чвну к!ажар

гъатху хьузг чурхуз хъюгъру. Узуна

йиз чве Чайда багъдиз гъушча. Рякъюъ

учуз Манаф алахъчуз.
Манафди учгьан гьерху:
Учву наана гъягъюрачва?

Учу ич багъдиз гъягъюрача.

Учву ичв багъдиъ гьагНуз ккачва?

Учу душваъ гъяни чинчар уч ап1урча.



ч1в

ч1ал |ч1вал |ч!вурд |ч1варч1в-ли

лич!- лич1в |ч1ват1 |у-ду-ч!вуб
Ч1вурд
Жвуллиъ саб кюгьне ч1вурд а.

Ч1вурд ч1атанди гизаф уччвуб ву.

Думу ч1варч!вли лич1варикан дивнайиб

ву. Умбрариан ч1вурдан к1ак1наз

удуч1вуз шулу.

Дилин улигьди, душмнар гъюруган,

халкьдиз ч!ват! ап!ури гъахьну.


ун-ч1вин

унч1в-хъан
гъюбч1-вну

уч1в-ри
псин-ч1ар

у-ду-ч1вуб

Псинчин мукь
Унч1вин кьуликк псинч1ари мукь

дагМнайи. Дурар ярхи йигъди мукьаъ

уч1ври-удуч1вури шуйи. Сабан Паша

унч!вхъан дурариз тамаши anlyри

деънайи. Лигуруш — гату, гьаригъ

гъюбч1вну, мукьаз багагь(шула.

Пашайи, балхундиккна удуч1вну, гату

хът1убкку. Хъасин мукьаз багагь

вуйи циркил дурхнихъди хътябхю.


Нагъия

Саб ражари саб къяркъяр,

ккадаъну хайлин рякъяр,

мажлисназ ктабхъну, к!ур.

Душваъ ип!руб бул вуй, к!ур.

Кьавлари дафт йивуй, к!ур,

зурба йигьгар урхьуй, к!ур.

Швеъди мяъли

ап!уй, к!ур,

ушвхъри гарччил

йивуй, к1ур.

Мяракайин

аьхювал

швушвмаги

гъабхуйи, к!ур.


X — ХВ

хар |хвар |да-хвар |хва-рар-бан

Хан |хван |ахв-риъ |хва-рар-бни

Дай хъайи хвар
Хиварин Хванаъ хярар а. Хяраъ

хварар а. Дурариз Хан лигура. Саб

хварахъ дай хъа. Ханди думу хябяхъган

хянаъ anipy. Ахвриъ мух абхьру.

Дайра, хваракк ккубхъну, динж шулу

гв

rap—гвар |гва-ч1ин

да-гар—да-гвар |гвач1-нин-ган

га-гул |гагв-ла-хъан-ди
Гвач1нинган
Гвач1ин гъабши. Дагъдин гагвлахъанди

ригъ гьудубч1ву. Лейли, гвар

гъадабгъну, латаккна гъушу. Шид

дубхну, думу дагрихъна гъушу. Дилин

дугъу дагвар гъахи. Бабу дурар

кади хябяхъган афрар гъуржу.


гъ-гъв къ — къв
гъал - гъвал |гъва-лак |мар-гъвал

рякъ — рягъв |гъва-нар |гъваркъв

Гъвандикк
Гъвандккарин гъул дагъдин гъвалак

ка. Гъулан гъваларихъ гъванаргъарзар

хъа. Зиинаси чуру хярар а.

Хярариъ ук1ан маргъвлар дахьна.

Кюкйирилан арфари чпин рягъвяриз

меъли шире гъабхуру. Рягъвяр йиччв

ухъди ац!ру.
Дургъунагъ

Саб гъваркъваъ агъзур нежбер


кI — кIв

к1ант! — к1вант! |гак1в-лар |юк1в

к1ан — к1ван |к1ва-и-на |ек1в
Гъубкъу булагъ
Мердан гак!влар хуз ярквраз гъушу,

Дугъагь ужуб уч1ру ек1вра гьайи.

Сац1иб гъилиххъан Мердназ шид

ккун шулу. Гъярин к!анаъ айи булагъ

к1ваина гъюру. Душну лигуруш —

душваъ к1вант1ар кьяши ап1узкьан

шид имдайи.


хъ — хъв

ма-хъвар |ял-хъван |мя- ляхъв

мя-хъвяр |ялхъв-нар |мял-хъвяр
Махъв
Ярквраъ швушвмагин сумчир айи.

Кьавлари ялхъвнин мукьам гъиву.

Швушвмаги швушвахъди ялхъван гъаnly.

Швеъди сумчриз бетдиъди

йиччв гъабхи. Къяркъри мяхъвяр,

хъютли мялхъвяр гъахи. Хъа гъюру

к1уруш саб гъваркъв абц1ну нимкъар

гъахи.

кк — ккв

Гъют1рахьим
Гвачнинган, акв мялум гъабшибси,

гъютЧрахьим уягъ шулу. Думу чан

чирккварра хъади ярквран к1ап!лиз

нимкъариз гъябгъюру. Чиркквар к1уруш

рубар кайи биц1и ц1ик1варсдар



ву. Жаквларси уччвударра ву.

Мани гъабшиган, гъютЧрахьимна дидин

чиркквар нирихъна ктуч1вуру.

Дургъунагъ
Гьарин кьаблик ц1ару уста.


Kь — Кьв
накь |жакьв |а-шукь

накьв |жа-кьвар |аш-кьвар

Ничхрар ихь дустар ву
Луфариз, ч!агъариз, хъютариз ве

жара жакьвариз ничхрар к1уру. Жа

кьвари багълариз гизаф хайиртувру,

Дурари зарарлу мялхъвяр, ппеппйир

ит1уру. Садар ничхрари хуш вуйи

мукьмарра йивуру, Рабгру жакьвлин

мукьмарин ашкьварира кмиди тярифар

ап1ури шулу.


Йиз жакул
Абайин ккуртт убччиди

йиз жаквли.

Чвуччвуз ат!нар урхиди

йиз жаквли.

Булагъдиккан шид хибди

йиз жаквли,

Машар-хилар жик!иди

йиз жаквли.

Хъасин сумчриз гъябгъи

ди йиз жакул

ва ялхъвниъ арабгъиди

йиз жакул.

Хуб уччвуб ву

йиз жакул —

мап!анай йиз

жаквлиз ул.
Оо
стул |кол-хоз

стол |сов-хоз
ор-ден |ки-но

шко-ла |ра-боч-йир
Совхоз
Ич гъулаъ улигьди колхоз айи. Гьамус

колхоз совхоздиз илт!ибк1на.

Совхоздиъ гизаф йимишдин гьарар,

т1умт1ин ширар кивна. Гъулаъ ц1ийи

школа дивна. Совхоздин рабочйирин

хулариъ электрикдин лампйир

керхна. Гъулаъ гьар йигъан кино улупури

шулу.

Се-мён |ел-ка |са-мо-лет

лёт-чик |ёл-ка-йи |пу-ле-мёт
Её

Ёлка
Ц1ийи йис багагь шулайи. Учу школайиъ

ёлкайиз гьязурлугъар агНурайча.

Баяр-шубари кагъзарикан самолётар,

лампочкйир гъап1у.

Учу дурар ёлкайик керхча.

Школайиъ ёлка а гъи —

шад духьна хуб баяр-шубар.

Хориинди мяъли к1уриг

Илт1ик1ура гьарлан дурар,

Ыы
выс-тав-ка |во-жа-тыи |вы-ход-нои

лыж-йир |де-жур-ный |фор-точ-ка

Дежурный
Накь выходной йигъ вуйи. Узу

адашдихъди выставкайиз гъушза. Гъи

узу классдиъ дежурный вуза. Магьа

даре ккудубк1у. Зенг гъабши. Баяршубар

гьяятдиз удуч!ву. Узу классдиъ

гъузза. Форточка абццну, классдин

гьава дигиш гъап1за.

Щщ
плащ |я-щик |сяб-ник-дихьди

щёт-ка |я-щик-диъ |щёт-ка-йихь-ди
Шафи
Шафийи школайиъ урхура. Думу

гвач1нин ухди гъудужвуру.

Маш-хил сябнихьди жик!уру.

Силбар щёткайихьди марцц anlypy. Хъасин,

уьл дип!ну, школайиз гъягъюру.

Накь школайиз гъягъюрайиган,

дугъаз чвуччву гъапи:

- Шафи, чиг кайиси ву. Яв плащ

хъабхь. Гьаму кагъазра почтнан ящикдиъ

ип.

Ьь

тет-радь |у-чи-тель-ни-ца |ме-даль

бук-варь |чер-ниль-ни-ца |ок-тябрь

Дарснаъ

Учительница классдиъ уч1ву.

Султан! Азбука абцц.



Йисан вазарикан вуйи даре урх! —

гъапи учительницайи.

Султну урхуз хъюгъю:

Йискьубаъ йиц1икьюб ваз а:



январь, февраль, март, апрель, май,

июнь, июль, август, сентябрь, октябрь,

ноябрь, декабрь.

Илья |дюн`я |гьар`ин |гаш`вал

Ильич |Ягь'я |к1ул'ин |Маж'вад

Марья |Map'ям |ук1`ин |гуч1`вал
Ягь'я
Хьадукар улубкьурайи. Ягь' я гьяятдиъ

гьарикк деънайи. Дугъан к1ул' ин

сабпну саб сес гъабши. Зиина лигуруш

гьарлан саб лиж ч1агъар илтЫшнайи.



Дурариз гаш1 вал кайиси

вуйи. Ягь4 я хулаз гъажаргъу. Дугъу

хул'ан удар дубхну, ч1агъариз ккабхьу.

УРГУР ЧВУЧЧВУН ГЪАЛА
Хючнаарин гъулахьна багахь гъашиган, тепейиин

гъала рябксъюз хъюбгъру. Думу гъала, улигьди

Табасарандиина душмнар алархьруган, дурариз

рякъ тутрувбан бадали дивуб ву. My гъала дирбаш

ургур чвуччву уьбхюри гъахьну. Гьаддиз дидиз

ургур чвуччвун гъала к1уру.


ДЕРБЕНТ
Халкьар вуяв гьамус азад,

абхъну аяв дюн'яйиъ ад.

Ширин вуйи т1умт1арин дад

вардиз машгьур вуяв, Дербент.
Урус, табасаран, лезги,

жугьуд, азербайжан, дарги,

саб хулан хизанси вари

гъи духьну а дустар, Дербент.


Аку хядар

Ич гъул али дюз майдандиъ

кархьна гизаф аку хядар.

Марччлихънар айи дагълариъ

аквнан хядру тувра нурар.
Рякъюрай му аквнан хядар —
электрикдин лампочкйир ву.

Ислягь зегьмет ккуни хилар
ихь Ватандиъ лап мешреб ву.
Hyp туврай аквнан хядариз

лигай, аьзиз баяр-шубар.

Гьарсаб гъулаъ, гьарсаб шагьриъ

туври а дурари нурар.
Дургъунагъ
Ка гъи му гьарсаб хулак,

инсанариз туври акв.

Думу адарди гъабхьиш,

Муч1уб шул ихь яшайиш.


Гъулан школа
Учу гъулаъ яшамиш шулача. Ич гъул дагъдин

машнак ка. Гъулан гъирагъдихъ ц1ийи

школа дивна. Школайин улхьантина нир гъябгъюра.

Школайин кьяляхъ аьхю багъ хъа.

Ич школа гизаф уччвуб ву. Классар аьхюдар

ва акудар ву. Душваъ жергйирди партйир дивна.

Дурар марцциди, нур туври дийигъна.

Унч1варихъ кюкйир кайи чуккйир хъа. Коридориъ

дежурнйир лицура. Переменайин вахтна

баяр-шубари гьяятдиъ тамшир anlypy.

Учуз ич школа гизаф ккундучуз.


Ислягьвал

Гвач1нин ухди мектебдиъ ич

ап!уруча гьамциб мяъли:

«Ич вардарин метлеб вуйич

дархьуб дюьГяйиъ зат дяви!»
Гьаму мяъли ихь уьлкейиъ

anlypa гьарсари текрар:

«Ислягьвал ибшри дюнРяйиъдяви

халкьариз ккуниб дар!»

ДАГЪУСТАН
Ухьу Дагъустандиъ яшамиш шулахьа.

Дидиъ гизаф миллетар яшамиш шула:

аварар, лезгйир, даргйир, къумугъар, лакар,

табасаранар, агъулар, рутулар, ц1ахурар,

азербайжанар, жугьдар ва жарадар. Дагъустандин

меркез шагьур Мягьячгъала ву.

Душвъ аьхю заводарна фабрикара . Мина

дагъустандин вари гъуларианна

шагьрариан адмийир гъюру. My аьхю ва

уччвуб шагьур Каспий гьюлин гъирагъдихъ

ерлешмиш дубхьна.


Мягьячгъалайиъ

Учу Хючнаъ яшамиш шулача. Сабан узу

адашди чахъди Мягьячгъалайиз хъади гъухзу.

Мягьячгъалайиз хъуркьиган, автобусдиан

эдеъча.

Адашна узу таксийиъ эъча. Таксийи учу сад

аьхю хуларигьна гъахи. Мурар хялар дергру

хулар — гостиница вуйишт!ан. Учу душваъ

дергну, эрг1 вал гъивча.

Хъасин шагьриз лигуз удуч1вча. Аьхю майдандиина

гъафича. Душваъ Лениндин ягъли

гюмбет дивнайи. Майдандин гъваларихъ

аьхю дараматар хъайи. Учу хайлин кючйириъ

гъилицча. Хъа саб уччвуб паркдиз гъафича.

Думу гьюлин гъирагъдихъ хъайи. Душваъ

гъилицхъан, учу театриз гъушча.

Мягьячгъала гизаф уччвуб шагьур ву.

Душваъ гъаши йигъар йиз гьич к1ваълан дурушур!
с. 1

скачать файл